Ölümünün birinci yıldönümü…

1950 KUŞAĞI’NIN TEMSİLCİSİ SEMİH BALCIOĞLU YOK ARTIK

 

Bir kuşak yavaş yavaş yok oluyor. Önce Mim Uykusuz (1983) sonra Atlan Erbulak (1988), Nehar Tüblek(1995), Ali Ulvi Ersoy (1998), Ferruh Doğan (2000) ve Oğuz Aral (2004)… Son olarak da geçen yıl Ekim ayında Semih Balcıoğlu…

“1950 Kuşağı Karikatürcüler” denmişti onlara. Karikatür sanatı alanında olağanüstü işler çıkarmışlardı.

Bugünlerde değeri pek bilinmeyen, gazete sayfalarında pul kadar yer verilen, eleştiri dozu biraz artmışsa uyarılan, sayfadan çıkartılan veya çizeri cezalandırılan, işten atılan bir sanatın eski ustalarıydı onlar.

Onların zamanında daha bir anlamlıydı karikatür, güçlüydü, sarsıcıydı. 20. yüzyılda onlar yaşatmıştı altın çağını, bu sanatın…

1940’lı yıllarda basında ilk acemiliklerini yaşayan, 1950’li yıllarda ustalaşarak gazetelerin önemli sayfalarında yerlerini almış bir kuşak bu… Böylesine etkin bir grup o döneme kadar gelmemişti. 1950 Kuşağı Karikatürcüler Grubu hep toplumun yanında olmuş, kötüyü eleştirmiş, ezilenlerin haklarını savunmuştur. Ülkesini, halkını düşünen idealist aydınlardı onlar. Karikatür onların gayretiyle yaygınlaşmış, sanata dönüşmüş, izleyenlerde heyecan yaratmıştı.

“1950 Kuşağı Karikatürcüler” bir taraftan gazetelerde günlük karikatürler yayımlarken 41 Buçuk(1952), Karikatür(1953) , Tef(1955), Dolmuş(1956), Taş(1958), gibi dergilerde o güne kadar olandan daha başka bir anlayışla karikatürler çizerek birbirleriyle yarışmışlardı. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra ortaya çıkan Steinberg’in öncülüğünü yaptığı yazıdan arındırılmış bu anlayış, 50 kuşağı karikatürcülerini derinden etkilemişti. O güne kadar uzun uzun diyaloglar içeren karikatür; onların anlayışıyla “mesajı en kısa yoldan, en sade çizgilerle ve çarpıcı şekilde izleyiciye sunmak” tanımına dönüşmüş. Siyasal, toplumsal konuları duvara asılan, değeri her zaman geçerli, güldürme ögesinden çok düşündürmeyi öne çıkartan sanatsal bir ürün haline dönüştürmüşlerdi.

Bir efsane olmuşlardı onlar. Kaç kişi kaldı ki onlardan? Bir Turhan Selçuk, bir Bedri Koraman belki de bir iki isim daha.  Her şeyin unutulması gibi onlar da unutulup gidecek mi?.

 

Semih Balcıoğlu’nun ölümü üzerinden bir yıl geçti.

 

Bu kuşağın en önemli isimlerinden biri  Semih Balcıoğlu… Aramızdan ayrılalı bir yıl oldu. Sanki dün gibi. 27 Ekim 2006 tarihinde ani bir kalp sıkışması gelmiş çalışma masasından onu alıp götürmüştü.

Semih Balcıoğlu ilk karikatürünün Akbaba’da 1943 yılında yayınlanmasından ölümüne kadar maraton koşucusu gibi kendi kulvarında sürekli koşmuş bir sanatçı.Gazetelerde günlük karikatürler çizmiş, haftalık dergilerde çalışmış, sergiler açmış, kitaplar yayınlamış, Türkiye’de ilk kez seramikle üç boyutlu karikatür yapmayı  denemiş, gravür tekniğini, serigrafi tekniğini kullanarak özgün baskı ile karikatürlerini çoğaltmış, karikatürlü iskambil kağıtları yapmış, porselen tabaklara, kahve fincanlarına, kupalara karikatürlerini nakşetmiştir. O, karikatür dünyasında pek az kişinin yaptığı birçok denemeyi yapmış, yenilikler gerçekleştirmiş, her zaman öncü olmuştur. Çalışkan, üretken, kalıcı işler yapmayı ilke edinen ve bunu  her meslekdaşına öneren, yaşadığı tarihsel dönemlerin tanıklığını  kitaplaştırarak kütüphane raflarına yerleştirmesini bilmiş bir  ustadır, O . Yazdığı anı kitapları ve Cumhuriyet döneminin Türk karikatürünü anlatan kitapları araştırma yapmak isteyenler için kaynak niteliğindedir.

1952 yılından sonra sergiler de açmaya başlayan Balcıoğlu, Türk karikatürünü yurt dışında da temsil etmiş Avustralya’ya kadar eserlerini götürmüştür. Sadece yurt dışında sergiler açmamış, oralarda ödüller kazanmış, yarışma jürilerinde de bulunmuştur.

Sabah erken saatlerden akşamın geç saatlerine kadar çalışma odasında  yaşamı boyunca hiç aksatmadan karikatürler çizmiş, karikatür sanatı üzerine projeler üretmiştir.

Bir süre İstanbul’dan Eskişehir’e kadar gelerek Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi öğrencilerine dersler vermiş, atölye çalışmaları yapmış, deneyimlerini paylaşmıştır.

            Aramızdan erken ayrılan, ve hiç unutulmaması gereken bu örnek sanatçıyı ölümünün birinci yıldönümünde saygıyla anmayı görev biliyoruz.

 

Semih BALCIOĞLU (Özgeçmişi)

 

            Gabrovo Mizah Evi’nin  yaptığı oylama sonucu dünyanın 106 çizerinden birisi kabul edilen Semih Balcıoğlu,

14 Ağustos 1928 tarihinde İstanbul’da doğdu.

            Işık Lisesi ve Devlet Güzel Sanatlar Akademisi’nde okudu. 1951’de  Akademi’nin Grafik Sanatlar Bölümünü bitirdi.

1954 yılında Emel Hanım ( Çamurdan ) ile evlendi.

            Ömür  adında bir kızı oldu.

            İlk karikatürü 7 Ocak 1943’te Akbaba mizah dergisinin “ Genç Fırçalar ” sayfasında yayımlandı.

            Birçok dergi ve gazetede çalıştı; Akbaba, Karikatür, Taş, Taş-karikatür, Akşam, Vatan, Dünya, Tercüman, Hürriyet, Politika, Özgür İnsan, Yankı, Yeni Yüzyıl, Sabah bunlardan başlıcalarıdır.

            Taş, Çarşaf ve Çivi dergilerini yönetti.

            Yurtiçi ve yurtdışında 40’dan fazla ödül kazandı. Gümüş Güvercin ( Üsküp ), Altın Madalya (Pescara), Altın Palmiye ve Gümüş Hurma (Bordighera), Türkiye İş Bankası Büyük Ödülü, Abdi İpekçi Barış ve Kardeşlik Ödülü, TÜYAP Kitap Fuarı “Onur Çizeri”, Karikatür Vakfı Onur Ödülü bunlardan birkaçıdır.

            İtalya’da Tolentino, Bulgaristan’da Gabrovo, İsviçre’de Basel, Polonya’da Varşova Karikatür müzelerinde karikatürleri vardır.

            Türkiye’de üç boyutlu karikatürleri gerçekleştiren ilk sanatçıdır. Seramikle yaptığı karikatürlerini üç yıl arka arkaya  İstanbul ve Ankara’ da sergiledi (1964-65-66).

            Yedisi yurt dışında olmak üzere (Üsküp 1972, Paris 1975, New Castle 1978, Frankfurt 1981, Melbourne, Sydney ve Canberra 1994) 69 kişisel sergi açtı.

            29 Karikatür kitabı yayımlandı. “Güle Güle İstanbul” adlı kitabı İtalya’nın Pescara kentinde yapılan karikatür kitapları yarışmasında birincilik ödülü kazandı.

            1969 yılında iki arkadaşıyla Karikatürcüler Derneği’ni kurdu ve 7 dönem başkanlığını yaptı. 1996 yılında derneğin Onursal Başkanı oldu. 1973-1979 yılları arasında Türkiye Gazeteciler Sendikası Genel Başkanlığı’nda bulundu.

            Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi’nde dersler ve konferanslar verdi. Serigrafi atölyesinde özgün baskı  karikatür çalışmaları  yaptı.

1998 yılında T.C. Kültür Bakanlığı tarafından “Devlet Sanatçısı” seçildi.

2000 yılında Ürgüp Belediyesi Semih Balcıoğlu adına bir park ve bir de sanat galerisi yaptırdı.

            15.01.2002 tarihinde Mimar Sinan Üniversitesi senatosunca “ Onursal Doktor ”  unvanı verildi.

            Son sergisini 06.Nisan-6 Mayıs.2005  tarihleri arasında Anadolu Üniversitesi Eğitim Karikatürleri Müzesi’nde açtı.

            “1950 Kuşağı” karikatürcülerinden  ve bu  sanatın duayenlerinden olan Semih Balcıoğlu 27 Ekim 2006 günü geçirdiği kalp krizi sonucu İstanbul’da hayata gözlerini kapadı.

 

 

Yayınlanan kitaplarından bazıları:
Yazısız Çizgiler (1972), 
I. MC (1978),

Güle Güle İstanbul (1979)
Cumhuriyet Dönemi Türk Karikatürü (1983)
Gözüm Görmesin (1985)
Karikaturgut (1990)
Galeri Çiller (1993)

Semih Balcıoğlu Kitabı (1993)
Hacı-Bacı (1996)

Semih Balcıoğlu (2001)

Önce Çizdim, Sonra Yazdım (2001)

Çizgiyle 2002 Günlüğü

Memleketimden Karikatürcü Manzaraları (2003)

 

Prof. Atila ÖZER